🔵 مقدمه

تورتیکولی مادرزادی (Congenital Torticollis) یکی از اختلالات شایع عضلانی در نوزادان و شیرخواران است که باعث کج شدن سر به یک سمت و چرخش چانه به سمت مخالف می شود.
این بیماری معمولاً به دلیل کوتاه شدن یا سفتی عضله استرنوکلیدوماستوئید (SCM) در گردن ایجاد می شود و اگر به موقع تشخیص داده نشود، می تواند موجب عدم تقارن صورت، مشکلات حرکتی گردن و حتی اختلال رشد جمجمه شود.

تشخیص زودهنگام و شروع سریع فیزیوتراپی، نقش بسیار مهمی در درمان کامل کودک دارد.

🟦 تورتیکولی مادرزادی چیست؟

در این بیماری، یکی از عضلات گردن کوتاه یا سفت می شود و باعث می گردد:

• سر کودک به یک سمت خم شود
• چانه به سمت مخالف بچرخد
• دامنه حرکت گردن محدود شود

معمولاً این مشکل در هفته‌های اول زندگی توسط والدین یا پزشک مشاهده می‌شود.

🟦 علل تورتیکولی مادرزادی

🔹 ۱. فشار داخل رحم

قرارگیری نامناسب جنین در رحم می‌تواند باعث آسیب یا کوتاهی عضله گردن شود.

🔹 ۲. زایمان سخت یا طولانی

به‌ویژه در:

• زایمان بریچ (پا یا باسن)
• استفاده از فورسپس یا وکیوم

🔹 ۳. آسیب عضله SCM

گاهی خونریزی یا فیبروز داخل عضله گردن ایجاد می‌شود که به صورت توده کوچک لمس می‌شود.

🟦 علائم تورتیکولی مادرزادی در نوزادان

• کج بودن سر به یک سمت
• محدودیت حرکت گردن
• ترجیح نگاه کردن به یک طرف
• وجود توده کوچک در عضله گردن
• صاف شدن یک سمت سر (Plagiocephaly)
• دشواری در شیر خوردن از یک سمت
• عدم تقارن صورت در موارد طولانی‌مدت

🟦 چه زمانی والدین باید نگران شوند؟

اگر نوزاد:

• همیشه سر را به یک سمت نگه می‌دارد
• هنگام چرخش گردن گریه می‌کند
• یک سمت سر صاف شده است
• حرکت گردن محدود است

باید سریع توسط پزشک اطفال یا ارتوپد کودکان ارزیابی شود.

🟦 تشخیص تورتیکولی مادرزادی

🔹 معاینه بالینی

مهم‌ترین روش تشخیص است:

• بررسی دامنه حرکت گردن
• لمس عضله SCM
• بررسی تقارن صورت و جمجمه

🧪 بررسی‌ها و آزمایش‌های تکمیلی

در بیشتر موارد نیاز به آزمایش خون نیست، اما در برخی کودکان برای رد علل دیگر بررسی انجام می‌شود.

🩻 1. سونوگرافی عضله گردن

• بررسی ضخامت یا فیبروز عضله SCM
• روش بدون درد و بدون اشعه

🩻 2. رادیوگرافی گردن

برای رد:

• ناهنجاری مهره‌های گردنی
• نیمه‌مهره‌ها
• مشکلات استخوانی

🩻 3. MRI یا CT Scan (در موارد خاص)

اگر:

• علائم عصبی وجود داشته باشد
• به درمان پاسخ ندهد
• شک به اختلالات مغزی یا نخاعی باشد

🧪 4. آزمایش‌های تخصصی (در موارد غیرمعمول)

در آزمایشگاه کودکان ایران، در صورت شک به علل متابولیک یا عصبی بررسی‌های تکمیلی قابل انجام است:

• CK (بررسی بیماری عضلانی)
• تست‌های ژنتیکی
• آزمایش‌های متابولیک عصبی عضلانی

🟦 درمان تورتیکولی مادرزادی

🔹 ۱. فیزیوتراپی (مهم‌ترین درمان)

درمان اصلی شامل:

• حرکات کششی گردن
• اصلاح وضعیت خواب و نشستن
• تمرینات تقویت عضلات گردن

اگر درمان قبل از ۶ ماهگی شروع شود، اغلب بهبودی کامل حاصل می‌شود.

🔹 ۲. اصلاح وضعیت خواب و بازی

• قرار دادن اسباب‌بازی در سمت مخالف
• تشویق کودک به چرخاندن سر
• تغییر وضعیت خواب تحت نظر پزشک

🔹 ۳. استفاده از بریس یا ارتز

در برخی کودکان با محدودیت شدید گردن

🔹 ۴. جراحی

در موارد شدید و مقاوم به درمان:

• آزادسازی عضله SCM
• معمولاً بعد از ۱ سالگی بررسی می‌شود

🟦 عوارض عدم درمان

اگر تورتیکولی درمان نشود ممکن است باعث:

• عدم تقارن صورت
• صاف شدن جمجمه
• مشکلات ستون فقرات
• اختلال حرکتی گردن
• تاخیر حرکتی در کودک

🟦 نقش آزمایشگاه کودکان ایران

در آزمایشگاه کودکان ایران بررسی‌های تکمیلی مرتبط با علل عضلانی و عصبی تورتیکولی انجام می‌شود:

✔ تست‌های عضلانی و متابولیک
✔ بررسی ژنتیکی در موارد خاص
✔ همکاری با متخصص مغز و اعصاب کودکان
✔ تفسیر تخصصی نتایج برای شیرخواران و کودکان

🟦 پیش‌آگهی بیماری

اگر درمان زود شروع شود:
✅ بیش از ۹۰٪ کودکان بهبود کامل پیدا می‌کنند.

تاخیر در درمان احتمال باقی ماندن عدم تقارن را افزایش می‌دهد.

🟦 جمع‌بندی

تورتیکولی مادرزادی یکی از اختلالات قابل درمان دوران نوزادی است.
تشخیص سریع، فیزیوتراپی منظم و پیگیری تخصصی، کلید درمان موفق این بیماری است